Drie motieven rond de stikmat

Een paard geeft mat, zonder verdere hulp van andere stukken. Dat kan alleen met een stikmat.
We bespreken 3 patronen van de stikmat : de stikmat zelf, de stikmat met hulp van een penning en stikmat door het vervolledigen van de ring rond de koning.

Als de koning helemaal ingesloten staat en niet meer kan bewegen, dan hoeft het paard alleen maar schaak te geven om mat te zetten.
Een dergelijke mat noemen we een stikmat.

Een voorbeeld :

Okara 2389 - Trivizas 2026
6... We zitten in het begin van de partij. Zwart heeft zijn paarden ontwikkeld. Zijn koning heeft geen enkel veld om te bewegen. Hij zit ingesloten tussen de dame, het paard en zijn pionnen. Als wit een schaak vindt met het paard, staat hij mat.
7. Wit geeft schaak. Zwart kan deze schaak niet teniet doen door het paard te pakken en staat dus mat. Hij is gestikt tussen zijn eigen stukken. 1-0
 

In dit geval stond de zwarte koning nog in de beginstelling. Komt er later in de partij een ogenblik waarop de stukken op een hoopje staan met de koning er middenin, dan zijn er weer mogelijkheden voor de stikmat.

Stewart 1994 - Hewitt 1951
25... We zitten deze keer al wat verder in de partij. Zwart staat gerocheerd. Maar zijn stukken zijn niet ideaal ontwikkeld. De dame is in de hoek geraakt en wordt versperd door de koning en het paard. De koning zit weer verstrikt in zijn eigen stukken. Dus zoeken we het schaakje met het paard om mat te geven.
26. 1-0
 

Dit systeem hebben we hiermee onder de knie. We gaan het eerst inoefenen vooraleer een stap verder te gaan.
Zoek in de onderstaande diagrammen de matzet.

Oefeningen 1-3

Ondo 2130 - Vajo
16... Wit geeft mat in 1 zet.
17. 1-0
 

Morphy - Jefferson
22... Wit geeft mat in 1 zet.
23. 1-0
 

Theon 2172 - Marchadour
13... Hoe wint wit ?
14. 1-0
 

Oefeningen 4-6

Henrichs 2436 - Michalczak 2333
32... Wit geeft mat in 1 zet.
33. 1-0
 

Hoffmann - Heilmann
8... Wit geeft mat in 1 zet.
9. 1-0
 

Morphy - Amateur
23... Wit geeft mat in 1 zet.
24. 1-0
 

Zover zijn we al. Een extra stap nu. Soms lijkt het alsof er geen schaak aanwezig is. De koning staat helemaal omringd , het paard kan wel een schaak geven, maar … het kan genomen worden.
Controleer dan nog een keer of je tegenstander het paard wel kan nemen. Misschien is zijn verdediging niets waard.

Frank 2050 - Malfettani
24... De koning van Malfettani staat opgesloten. Het paard kan schaak geven. Maar kan de pion het paard dan niet nemen ?
25. Wit kan deze zet toch spelen, met mat er bovenop. Zwart kan het paard niet nemen. De pion voor de koning kan niet weg, want dan geeft de dame schaak. 1-0
 

In de vorige partij stond de pion vast. Hij kon het paard niet nemen omdat hij dan de lijn tussen dame en koning open maakte. Men zegt dat de pion gepend staat door de dame.

In de volgende stelling staat de zwarte koning weer klem. De witte toren staat op de koning gericht, maar zwart heeft er nog een pion tussen. Die pion staat dus weer gepend. Hij mag niet van de lijn weggaan. De stikmat is in aantocht.

Bajorski 1270 - Hoffmann 1398
32... Omdat de pion niet kan slaan, heeft wit toch een veld om schaak op te geven.
33. 1-0
 

En weer gaan we dit inoefenen. Zoek in de onderstaande diagrammen de matzet.
Oefeningen 7-9

Kurz 2330 - Schrepp 2250
25... Hoe zet wit mat in 1 zet ?
26. 1-0
 

Samer - Reyes Larena 2430
7. Hoe wint zwart ?
0-1
 

Bojczuk 2385 - Jagodzinska 2145
35... Hoe zet wit mat in 1 zet ?
36. 1-0
 

Oefeningen 10-12

Hort 2535 - Piskov 2550
34... Wit speelt en zet mat in 1 zet.
35. De pion voor de koning staat weer gepend. 1-0
 

Badano 1787 - Poletti 1968
16... Hoe wint Badano met een mat in 1 zet ?
17. Langs deze kant lukt het. Het paard springt weg en daardoor komt de torenlijn vrij. De pion kan niet slaan. Door de paardzet staat hij gepend.
[ 17. lukt niet. De loper neemt het paard. ]
1-0
 

Pribyl 2410 - Seifert 2325
34... Wit geeft mat in 1 zet.
35. Deze keer is de zet wat moeilijker te vinden. Dat de pion voor de koning niet mag bewegen, weten we al uit de vorige oefeningen. Maar ook de toren kan het paard niet nemen. De witte dame staat op de zwarte koning gericht en het enige stuk ertussen is de toren. Die mag dus niet bewegen en staat ook gepend. Pribyl speelt zijn paard naar een veld dat twee keer verdedigd is, maar zowel de pion als de toren kunnen het paard niet slaan. Ze staan alle twee gepend. 1-0
 

En nu gaan we een zet dieper. Misschien staat de koning nog niet helemaal omringd door stukken. Dan willen we wel een handje helpen. Als het moet geven we zelfs een stuk weg om het kringetje rond de koning vol te maken.

Sigurjonsson 2480 - Huss 2360
34... De koning staat bijna ingesloten, nog 1 veld is vrij. Daar moeten we nog een zwart stuk krijgen.
35. Zo maar een dame weggeven ? De toren kan de dame slaan. De koning niet, omdat de dame door het paard verdedigd is. En hiermee is het hoekje van de koning helemaal omringd. We moeten alleen nog de stikmat uitvoeren.
36. 1-0
 

Nog een keer ?

Morphy - Amateur
1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. ? 19. 20. 21. 22. Dit lijkt verdacht veel op een stelling die we vroeger al gezien hebben. En dat is het ook. Alleen zijn we 1 zet eerder gestart. Toen mochten we onmiddellijk mat geven, nu moet het web eerst gemaakt worden.
23. Wit geeft de dame om de toren op de juiste plaats te krijgen. Wit geeft mat in 1 zet.
24. 1-0
 

En nu nog een paar oefeningen met de patronen door elkaar.

Oefeningen 13-15

Anand 2710 - NN
6... Wit geeft mat in 1 zet.
7. 1-0
 

Khotenashvili 2307 - Padmini 2226
35... Hoe zet wit mat in 1 zet ?
36. 1-0
 

Berezjuk 2405 - Sluka 2380
25... Hoe wint wit ?
26. 1-0
 

Oefeningen 16-18

Henrichs 2436 - Michalczak 2333
31... Hoe wint wit ?
32. En wit geeft mat in 1 zet.
33. 1-0
 

Fuess - Becking
19... Hoe wint wit ?
20. 1-0
 

Gregoir 2281 - Van der Zwet 2062
22... Hoe wint wit ?
23. 24. 1-0